Wat is een voedselvergiftiging?

Voedselvergiftiging ontstaat door het eten van voedsel dat werd besmet met ziektekiemen of gifstoffen. Er zijn twee mogelijke bronnen van besmetting: afscheidingsproducten van bacteriën of bacteriën zelf.

• Afscheidingsproducten van bacteriën: het voedsel is besmet door een bacterie die zich kan vermenigvuldigen in een vochtige omgeving en bij bepaalde temperaturen. Daarbij produceert deze bacterie gifstoffen. Dit is bijvoorbeeld het geval met Stafylococcus.
  Je kan het vergif niet vernietigen door verhitting. In het algemeen bestaan de klachten uit misselijkheid, plotselinge buikkrampen, overgeven en diarree.

• Bacteriën hebben zich in het voedsel vermeerderd en vormen zelf de oorzaak van de infectie. Beruchte voorbeelden zijn Salmonella en Listeria. Vooral op rauw vlees en gevogelte zitten vaak bacteriën die voedselvergiftiging kunnen veroorzaken. Voedselvergiftiging is niet alleen onaangenaam, maar vaak ook gevaarlijk.

In geval van voedselvergiftiging kan het nuttig zijn dat je de geneesheer een lijst kan bezorgen met de gebruikte ingrediënten of dat je hem de verpakkingen van de voedingsmiddelen toont. 

Tips om voedselgebonden ‘ziektes’ te voorkomen:

1. Verhit dat voedsel!

Je kan het risico sterk verminderen door het voedsel voldoende te verhitten. Niet alleen vlees, maar ook schotels, dooiwater, de handen van de bereider, … kunnen besmetting veroorzaken. Ook rauwe groenten kunnen besmet zijn. Een droge omgeving, zout, zuur en zoet zijn hinderpalen voor vermeerdering van bacteriën. Wanneer je het voedsel in de koelkast bewaart, rem je de ontwikkeling van bacteriën weliswaar af, maar sterven doen ze niet. Ook bij het invriezen blijven ze sluimeren in het voedsel. Alleen bij verhitting tot minstens 60° Celsius gaan ze dood. Dat kan door koken, bakken en braden. 

2. Bezoek de verblijfplaats vóór je ze vastlegt!

In de brochure ‘Bederf je zomerkamp niet!’ van het Federaal Voedselagentschap (zie onder) tref je een checklist aan die helpt bij het beoordelen van een verblijfplaats. Een aantal punten zijn echt noodzakelijk of er moet op zijn minst een alternatief voor overwogen worden. Vergeet niet: veiligheid gaat voor alles!

Ook in het boek ‘Loslopend Wild’ krijg je een hele reeks aandachtspunten mee bij de voorbereiding van je weekend of kamp. 

3. Check of de mogelijkheid bestaat om voedsel koel te bewaren!

Een koelruimte is onontbeerlijk om vlees, kaas, verse melk, bereid voedsel en boter te bewaren. Je hebt niet altijd een echte koelkast nodig. Een koele ruimte, zoals een kelder of een koelkoffer kunnen heel wat producten vers houden.
Hou er echter rekening mee dat 7°C het absolute maximum is. Sommige producten zoals vleesbereidingen, gehakt en verse vis behoeven zelfs een nog lagere temperatuur, namelijk maximum 4°C.

Een echte koelkast is dus aangewezen voor verse melk, vlees en vis:

• Vlees en vis: bovenaan in de koelkast, want dat is de koelste plaats.
• Zuivelproducten: in het midden in de koelkast.
• Groenten en fruit: onderaan in de koelkast.

Ga na of de koelkasten groot genoeg zijn voor je behoefte en of ze voorzien zijn van een thermometer!

Heb je geen koelruimte, vermijd dan zeker om bederfbare producten mee te brengen naar de verblijfplaats. Hou het dan bij droge voeding en conserven.
Bederfbare eetwaren koop je best ter plaatse en zo kort mogelijk vóór de bereiding.

Een diepvriezer heeft enkele voordelen:

• Je kan je producten kopen op het ogenblik dat ze goedkoop zijn
• Je kan je gerechten vooraf klaarmaken
• Je kan voedselresten veilig opbergen.

Er zijn echter ook heel wat nadelen:

• Een diepvriezer belast het milieu
• Een diepvriezer is vaak niet aanwezig op de verblijfplaats en is moeilijk te transporteren.
• Het (zelf) invriezen van grote hoeveelheden voedsel gaat traag en houdt bacteriële risico’s in.

Overweeg dus zeker om elke dag vers voedsel aan te kopen.  

4. Check of er (stromend) drinkbaar water is!

Drinkwater, water dat gebruikt kan worden voor de bereiding van voedsel, komt in ons land vooral voor in de vorm van leidingwater. Dat water moet aan vrij strenge normen voldoen.

In een kampgebouw is het water doorgaans afkomstig van het waterleidingnet.
Is dit niet het geval (vaak voorkomend bij tentenkampen), vraag dan of de eigenaar een recent attest met goedkeuring van het water kan voorleggen. Zo’n attest moet uitgereikt zijn door een ontleedcentrum dat werd erkend door het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid. Een lijst van de erkende centra vind je hier. Wie geen toegang heeft tot het leidingwater in Vlaanderen en grondwater wil gebruiken als drinkwater, kan een gratis wateranalyse aanvragen bij de VMM.

In Wallonië kunnen jeugdbewegingen bronwater gratis laten analyseren door het Direction Générale des Ressources Naturelles et de l’Environnement.
 

Wees voorzichtig met het gebruik van niet-drinkbaar water. Regenwater, opgevangen in zuivere vaten, kan je gebruiken voor douches en baden. Regenwater verzameld via dakgoten, bevat het afgespoelde vuil van het dak en is bijgevolg ongeschikt om te koken en om je te wassen. Je kan het wel gebruiken om te poetsen, maar niet om de vaat te doen!
Bij de aftappunten van water dat niet drinkbaar is, breng je best een goed zichtbare en duidelijke waarschuwing aan. Breng je leden ook op de hoogte van waar ze wel drinkbaar water kunnen krijgen. Wees ook voorzichtig met water dat uit grote citernes komt. De ervaring leert dat heel wat problemen hun oorzaak vinden in vuil water.

Interessante publicaties

Bederf je zomerkamp niet!

Enkele tips om op kamp voedselnarigheden te vermijden
Het Federaal Agentschap voor de Voedsleveiligheid (FAVV) heeft de brochure “bederf je zomerkamp niet” vernieuwd. Deze folder geeft aan leiders en kookploegen voedselveilige tips voor wanneer je op weekend of op kamp vertrekt, of wanneer je een eetfestijn organiseert.
De folder wordt samen met een thermometersticker door de koepels verspreid onder hun groepen. Maar je kan hem ook hier al downloaden.
Meer informatie of bijkomend materiaal via info@favv.be of op het gratis nummer 0800 13 550.

Brochure downloadbaar onderaan deze pagina

Limburgs Kampkookboekje

Ook in het Limburgs Kampkookboekje vind je heel wat informatie over een voedselveilig zomerkamp. Naast veiligheid hebben ze hierin ook aandacht voor het bereiden van gezonde maaltijden. Je krijgt tevens gezonde en budgetvriendelijke recepten op maat van de kampkeuken cadeau!
Daarnaast kan je ook een persoonlijk recept terugvinden van Felice, Jeroen Meus en Giovani Oosters, die zich als chef-koks enthousiast engageerden om een extra culinaire tint aan het boekje te geven.

Brochure downloadbaar onderaan deze pagina

Recepten op www.kokenopkamp.be

De website www.kokenopkamp.be is dé verzamelplaats voor allerlei informatie over gezonde voeding op kampen en weekends. Op deze deelwebsite van Jeugdwerknet vind je een databank met recepten voor groepen van minstens 10 personen! Via een handige calculator kan je het recept aanpassen aan het aantal kinderen en het aangepaste boodschappenlijstje uit de printer laten rollen. Recepten kunnen trouwens ook worden toegevoegd door jeugdgroepen zelf. Je kan er trouwens niet enkel recepten terugvinden, maar ook algemene informatie over voeding en ecologie en leuke tips en tricks.