Als je het afval van alle jeugdkampen in België gedurende één zomervakantie zou optellen, doemen schrikbeelden op van heuse afvalbergen. Afval betekent verlies van grondstoffen en energie. De verwerking en het transport van afval tasten het milieu in ernstige mate aan. Werk aan de winkel dus. Wat staat je te doen? Heel eenvoudig: probeer afval te voorkomen, en het afval dat je toch overhoudt, tracht je milieuvriendelijk te beheren. Een handige waardeschaal daarvoor is de ladder van Lansink, die de verschillende afvalbehandelingen rangschikt van meest milieuvriendelijk tot meest milieubelastend. De treden op de ladder zijn:

1. Afvalvoorkoming of preventie
2. Hergebruik
3. Sorteren en recycleren
4. Verbranden
5. Storten

Beter voorkomen dan genezen

Vermijden

“Voorkom afval, zoveel mogelijk!” Dat is en blijft de basisregel.

• Bij de kampaankopen let je erop dat je geen onnodige verpakkingen koopt. Koop grote verpakkingen in plaats van kleine, verse groenten in plaats van conserven en kies drank in flessen met statiegeldof recyclerbare verpakking.
• Voer ook een goede communicatie met je leden en hun ouders. Alles wat zij niet in de rugzak stoppen, levert geen afval op. (Waarmee we niet bedoelen dat de rugzak leeg moet blijven.)

Hergebruik

Niet alle afval dat je overhoudt, moet meteen de vuilnisbak in. Je kan het misschien nog gebruiken. Creatieve geesten krijgen gegarandeerd originele knutselideeën bij het zien van al die kroonkurken, wc-papierrolletjes, schaaltjes in piepschuim, eierkartons.

• Gebruik elk vel schrijfpapier volledig, voor- én achterkant. Ook blanco-achterkanten van bedrukt papier zijn bruikbaar als schrijf-, teken- of kladpapier.
• Je kan leuke dingen knutselen met oud papier. Met foto’s uit tijdschriften maak je bijvoorbeeld originele postkaartjes.
• In sommige winkels kan je de originele verpakking van waspoeders en shampoos opnieuw laten vullen. Zoniet koop je zeep in navulpakken. Die bevatten minder plastic dan de originele verpakking.
• Vele plasticsoorten kunnen een tweede leven leiden. Lege roomijsdozen kan je gebruiken om etensresten te bewaren of om je kleurpotloden op te bergen.

Sorteren

Afval vermijden, beperken en hergebruiken is een mooie zaak. Maar je blijft sowieso afval overhouden. Recycleren is dan de beste optie, dan krijgt het afval een tweede leven. Als iedereen goed sorteert, kan het gesorteerde afval vlot worden verwerkt tot bruikbare grondstoffen. Maak een afvalpark op kamp, met wat leuke info over het hoe en wat van goed sorteren.

Ga vooraf al eens ten rade bij de kampeigenaar en/of kampgemeente betreffende de regelgeving rond afval. Vraag of jij, als niet-inwoner van de gemeente, gebruik mag maken van deze sorteerkanalen en wat de eventuele kostprijs is.

Stel volgende vragen aan de milieudienst van je kampgemeente:

• Is er een containerpark in de buurt? Wanneer is het open? Mag ik er als externe vereniging gebruik van maken?
• Kan ik restafval in zakken aanbieden aan de ophaaldienst? Wanneer komt deze langs en waar?
• Welke afvalfractie moet in welke zak? Wanneer worden de verschillende afvalfracties opgehaald? In vele Vlaamse gemeenten worden plastic flessen en flacons samen met metalen verpakkingen en drankkartons apart opgehaald en daarna gesorteerd. Ze worden verzameld in de PMD-zakken. In andere gemeenten kan je met dat afval uitsluitend terecht in het containerpark. Die gemeenten willen het gebruik van wegwerpverpakkingen ontmoedigen en herbruikbare verpakkingen stimuleren.
• Waar staan er glascontainers in je kampgemeente?
• Is er op de kampplaats een compostvat of –hoop? Is er een compostmeester actief in de kampgemeente? Compostmeesters zijn vrijwilligers die een opleiding achter de rug hebben. Zij helpen je graag met al je vragen rond composteren.

Afvalbeheer

Op veel kampplaatsen staan afvalbakken voor de verschillende afvalfracties. Is dat op jullie kamp niet het geval? Bouw dan je eigen containerpark, samen met de kinderen. Breng tekst en symbolen aan op de zakken of bakken en gebruik de gangbare kleuren voor de fracties (bruin of wit voor restvafval, blauw voor PMD, groen voor GFT, …) Installeer deze niet te dicht (geurhinder) maar ook niet te ver.

Tijdens het kamp is het tijd voor het echte werk: afval vermijden, afval hergebruiken, afval sorteren … Op zich niet zo moeilijk, maar het risico bestaat dat het enthousiasme na een paar dagen verzwakt. Houd de anti-afval- boodschap levendig. Organiseer een paar leuke activiteiten rond afval, zonder belerend over te komen. Betrek de leden zoveel mogelijk bij het afvalbeheer. Geef groepen die op tocht vertrekken een afvalzak mee. Dat afval kan naderhand worden gesorteerd. Tijdens de kampvoorbereiding duid je best een afvalmanager aan. Hij of zij is de aanspreekpersoon voor alle vragen in verband met afval. Mogelijke taken van de afvalmanager:

• contact opnemen met de kampplaatseigenaar of met de milieudienst van de kampgemeente;
• een mini-containerpark bouwen op de kampplaats;
• medeleid(st)ers en leden briefen omtrent de sorteerregels;
• zorgen dat de sorteerregels worden gerespecteerd;
• opletten dat men zorgzaam omspringt met materialen.

Heel wat afval kan je dus kwijt in je afvalpark, maar wat met etensresten, groente- en fruitafval?

Etensresten, groenten en -fruitafval

Voor etensresten, groente- en fruitafval heb je allerlei mogelijkheden. Je kan deze composteren in een compostbak, -vat of hoop. Opgelet, volgende zaken horen niet thuis op de composthoop: sauzen, olie, dierlijk afval, graten, timmerhout, behandeld hout, grof onversnipperd snoeihout, graszoden, aarde en zand. Heb je vragen over de verschillende manieren van composteren? Vraag dan gratis advies aan de compostmeesters. Dat zijn vrijwilligers die jaren ervaring hebben met composteren. Ze geven je gratis advies. Je krijgt hun namen via de milieudienst van je kampgemeente.

GFT-putten graaf je beter niet. Ze zijn niet milieuvriendelijk. In Vlaanderen en in de Oostkantons zijn ze trouwens verboden. Je riskeert er een fikse boete wegens sluikstorten. In de rest van Wallonië mag je ze wel graven. Doe het liever niet, en gebruik één van de bovenstaande manieren.

Kippen op kamp? Een schitterend idee. Kippen zijn prima verwerkers van etensresten, groen- en tuinafval. Met een paar kamphennen en een compostvat krijg je al je GFT-afval verwerkt. Toegegeven, een hangbuikzwijntje lust ook keukenafval en heeft een hogere aaibaarheidsfactor, maar kippen zijn eenvoudiger te houden.

Opruimen

Tijdens het opruimen krijg je veel afval bijeen. Op de allerlaatste kampdag zijn je leden misschien wat nonchalanter bij het sorteren. Houd dus het afvalpark extra in de gaten. Verbrand geen afval. Ontmantel je afvalpark helemaal op het einde. Laat geen vuilniszakken achter in de hoop dat er ooit wel een vuilniskar ze komt ophalen en zorg dat alle gesorteerde afval het kampterrein verlaat. Rijd ermee naar het gemeentelijke containerpark en houd rekening met de openingstijden.

• Raap alle snoeppapiertjes, sjortouweindjes en ander zwerfvuil rond de kampeerplaats op. Dieren die ze zouden opeten, kunnen er ziek van worden.
• Controleer wasplaatsen op rondslingerende tandenborstels, zoekgeraakte washandjes en lege tandpastatubes. En inspecteer het struikgewas bij de wasplaats. Dat is dé plaats bij uitstek om verloren gewaande onderbroeken, in diverse camouflagekleuren, terug te vinden.
• Controleer de ruime omgeving van de hudo op zwerfvuil. Markeer op een subtiele manier de plaats waar de hudo stond, bijvoorbeeld door vier takjes in de grond te steken op de hoeken. Zo weet de groep die na je komt dat ze niet op dezelfde plek moeten beginnen graven.
• Stap alle kampterreinen (tentenweide, speelweide, verzamelplaats …) af met een lange rij afvalrapers. Houd tussen elkaar een armlengte afstand, zodat geen enkel snippertje of peuk aan het oog ontsnapt.